حفاظت پيشگيرانه
مواد تشكيل دهنده هر اثر اعم از بنا , بافت , اشياء فرهنگي و تاريخي تحت تاثير عوامل شيميايي , فيزيكي و بيولوژيكي در حال تغيير هستند .اين روند بر اساس ساختار مواد آلي سريعتر و در مواد معدني بصورت عمومي ديرتر اتفاق مي افتد.
هنگاميكه شرايط محيطي با دخالت فاكتورهاي حاصل از فرآيند تكنولوژيكي تغيير مي كند تاثيرات همسان با ميزان تغييرات عوامل مذكور در روند پير شدن آثار را در پي حواهد داشت .انتشار مواد آلاينده حاصل از فعاليتهاي روزمره جامعه صنعتي موجب افزايش عوامل آسيب رسان فيزيكي و شيميايي گرديده و روند تبديل و اضمحلال اجزاء را از لحاظ شيميايي و فيزيكي سرعت مي بخشد.
بلحاظ مزيتهاي موجود در حفاظت در قياس با مرمت از نظر افزايش عمر اثر و حفظ اصالت آن و جلوگيري از تغييرات ناشي از انجام مراحل مرمتي , ضرورت تقدم اقدامات حفاظتي را از اهم موارد قرار داده و همواره مورد تاكيد بوده است.
حفاظت پيشگيرانه مبحثي است كه از سال 1378 شروع و سعي دارد بابكارگيري نظامات علمي , اجرايي , اداري و اجتماعي نگرش جديد در بهينه سازي مجموعه هاي تاريخي , ابنيه وموره ها ايجاد نمايد و امر حفاظت را توسعه داده و تحصصهاي ديگر را در جهت حفاظت بهينه از آثار و اموال تاريخي – فرهنگي هدايت نمايد. با بكار گيري متدهاي اجرايي لازم به شرايط مطلوب فيزيكي و شيميايي مورد نياز حفاظت نزديك باشد و از طرف ديگر مرمتگر را ملزم مي سازد دانش و فنون مورد نياز را بكار گيرد و با استفاده از روشهاي مطمئن نسبت به حذف عوامل آسيب رسان و حفظ اثر در شرايط مناسب اقدام نمايد.
حفاظت پيشگيرانه روشي است كه اصالت اثر را حفظ و نياز به اقدامات مرمتي را كاهش مي دهد. هرچند خود در ابتدا هزينه هايي را جهت ايجاد شرايط و ساماندهي و همچنين اقدامات حفاظتي بر روي خود اثر را دارد اما مزيتهاي موجود د آن بار هزينه اي اندك را توجيه مي كند..
اين نگرش از ابتداي طرح نياز به توجه جدي در مراكز موزه اي و آرشيوي دارد و بهمراه اهداف نمايشي و مطالعات علمي و فرهنگي مد نظر قرار مي گيرد. انتخاب محل ساخت مراكز آرشيوي و موزه اي , مصالح استفاده شده در بدنه بنا , ابعاد بنا و تهيه نقشه هاي كلي و اجرايي , تاسيسات برقي , نور پردازي , شرايط رطوبتي و حرارتي و بكارگيري هر نوع تاسيسات و تجهيزات كه در فاكتورهاي شيميايي , فيزيكي و انساني نقش دارد نياز به اظهار نظر كارشناسان حفاظت و مرمت دارد.
بمنظور حصول به شرايط مطلوب در مراكز آرشيوي و موزه اي نياز است تمهيدات ويژه اي انديشيده و بكار گرفته مي شود . در انتخاب تجهيزات و تاسيسات حتي الامكان از خواص آن و منظور هاي توليدي اطلاع حاصل نموده و از تامين كنندگاني كه داراي دانش لازم هستند و تجارب اجرايي لازم را دارند در تجهيز مراكز بهره گيرند.
امروزه توليدكنندگان مختلفي با علوم مرتبط با حفاظت و مرمت آشنا شده و از متخصصين اين امر در ارتقاء كيفيت محصولات خود بهره ميگيرند .
براي حصول به شرايط مورد نياز در درون مراكز آرشيوي و موزه اي نياز به انديشيدن تدابير خاص موضوعي است كه ميتوان به موارد ذيل اشاره داشت:
- بكارگيري تجهيزاتي همانند قفسه بندي و كيس هاي نمايش به خواص آنها و تاثيرات آن بر اشيا و آثار مكتوب بايد شناخت كافي داشت و همچنين طراحي آن با توجه به شرايط و نيازهاي مجموعه صورت پذيرد .
- براي تنظيم دما و رطوبت مخازن و آرشيو ابداعات ويژه اي صورت پذيرفته است كه توان تنظيم دما , رطوبت و فيلتراسيون آلاينده ها را بعهده ميگيرد. و محيط را براي حفاظت از آثار ايمن خواهد ساخت . در صورت كاربرد در آرشيو كتب و اسناد ودر مخازن موزه ميتوان با پالايش عناصر شيميايي موجود در هواي ورودي از ايجاد فعل و انفعال شيميايي حاصل از تاثيرات آلاينده ها جلوگيري كرد . بايد توجه داشت كه استفاده از تاسيسات با كاربرد عمومي و صنعتي ثمري ندارد و موجب تشديد آسيبها خواهد گرديد.
- منابع نوري براي مصارف عمومي و صنعتي داراي امواج زياد اشعه هاي ماوراي بنفش است و در صورت كاربرد در مخازن و آرشيو به اشياء داراي بافت ارگانيك و همچنين نقاشيها صدمات زيادي وارد خواهد كرد.
- آفات بيولوژيك از قبيل ميكرو ارگانيسم ها و حشرات چوبخوار بدليل عدم كنترل شرايط مي توانند از اشياء و مكتوبات تغذيه كرده و زوال آنها را در پي داشته باشند.
- روشهاي غبار روبي , رسوب زدايي و ايجاد لايه هاي حفاظتي نياز به دقت عمل كافي و شناخت علمي از خواص مواد متشكله دارد وبكار گيري روشها ي مناسب را دارد و براي ارتقاء سطح علمي ,مطالعات مستمر و ارتباط با مراكز توليد و انتشار دانش ضروري است.
براي ايجاد و يا تبديل مكاني براي موزه و مراكز آرشيوي بدليل حساسيت و دقت مورد نياز وجود كارشناس و يا گروه كارشناسي حفاظت و مرمت در انجام مطالعات , طراحي , ساخت و بهره برداري از آن ضروري است. تا با بكارگيري علوم و دانش فني لازم امكان حفاظت بهينه از آثار تاريخي را ميسر نمايد و اقدامات مرمتي را به حد اقل سطح مورد نياز برساند و موجب حفظ اصالت آثار و كاهش بار هزينه اي گردد
